Interpelacja nr 10353

do ministra sprawiedliwości

w sprawie rygoryzmu art. 162 Kodeksu postępowania cywilnego

Zwracamy się do Pana Ministra z interpelacją dotyczącą budzącego kontrowersje przepisu art. 162 Kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie z tym przepisem stronie postępowania, która nie zgłosiła najpóźniej na następnym posiedzeniu swojego zastrzeżenia na dokonane przez sąd naruszenie przepisów postępowania, ˝nie przysługuje prawo powoływania się na takie uchybienia w dalszym toku postępowania, chyba że chodzi o przepisy postępowania, których naruszenie sąd powinien wziąć pod rozwagę z urzędu albo że strona uprawdopodobni, iż nie zgłosiła zastrzeżeń bez swojej winy.˝

Przepis ten obowiązuje w niezmienionej postaci od samego początku obowiązywania obecnego Kodeksu postępowania cywilnego. Budzi on jednak kontrowersje ze względu na daleko posunięty rygoryzm, który znajduje swe potwierdzenie w wyrokach sądowych, także Sądu Najwyższego.

Jest rzeczą naturalną, że w trakcie procesu cywilnego mogą się zdarzyć nieprawidłowości czy zwykłe pomyłki; również sędziowie, mimo wysokich kwalifikacji, mogą w trakcie rozpraw dopuścić się pewnych uchybień. Od wyroku lub innego orzeczenia sądu I instancji można wnieść, na zasadach określonych w kodeksie, apelację lub inne środki odwoławcze, w których można zarzucać skarżonemu orzeczeniu między innymi właśnie naruszenie przepisów postępowania.

Jednakże wspomniany art. 162 wprowadza niezbyt jasną zasadę podziału uchybień dokonanym przez sąd na te, które sąd powinien brać pod uwagę z urzędu, i na te, co do których takiego obowiązku już nie ma. Jest to niezbyt zrozumiałe, choćby w kontekście faktu, że przepisy regulujące tryb postępowania przed sądem są określone w stosownym kodeksie, który jest przecież powszechnie obowiązujący. Dlatego sąd i strona nie powinny wybierać z Kodeksu przepisów, z których przestrzegania są zwolnieni, czy też samodzielnie decydować o nieobowiązywaniu jakiejś zasady postępowania sądowego, a stosować ją tylko wtedy, gdy strona sama sądowi o niej przypomni.

W skrajnych przypadkach rygoryzm tego przepisu może prowadzić do naruszenia konstytucyjnie chronionego prawa obywatela do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia jego sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd.

Rygorystyczne stosowanie art. 162 Kodeksu postępowania cywilnego jest szczególnie niebezpieczne w przypadku osoby, której przed sądem nie reprezentuje profesjonalny pełnomocnik. Taka osoba nie może powołać się na nieznajomość przepisów jako przesłankę braku winy w niezgłoszeniu uchybień w wymaganym momencie. Absurdalnym przy tym wydaje się założenie, iż to obywatel ma pouczać i instruować sąd w zakresie przepisów prawnych.

W publikacjach w prasie fachowej postuluje się ograniczenie stosowania art. 162 Kodeksu postępowania cywilnego, głównie pod kątem zróżnicowania jego rygoryzmu w stosunku do osób niereprezentowanych przez profesjonalnego pełnomocnika oraz w ten sposób, by stosować go tylko do takich spraw, których uwzględnienie mogłoby spowodować przewlekanie sprawy.

W związku z tym pytamy: Jak resort sprawiedliwości ocenia dotychczasowe funkcjonowanie tego przepisu oraz czy dostrzega potrzebę jego zmiany w zasygnalizowanym wyżej kierunku?

Z wyrazami szacunku

Poseł Witold Kochan

oraz grupa posłów

Warszawa, dnia 1 lipca 2009 r.