Interpelacja nr 12322

do ministra nauki i szkolnictwa wyższego

w sprawie stosowania art. 109 ust. 3a ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym dotyczącego możliwości odstąpienia od warunków zatrudniania nauczycieli akademickich zapisanych w art. 114 tej ustawy

Szanowna Pani Minister! Zwracam się z zapytaniem o stosowanie art. 109 ust. 3a ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym.

Artykuł ten wraz z wymienionym ust. 3a został zapisany w przedmiotowej ustawie celem usunięcia barier zatrudniania pracowników naukowo-dydaktycznych obywatelstwa polskiego, którzy uzyskali stopień naukowy poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w tym w szczególności w krajach członkowskich Unii Europejskiej. Ust. 3a art. 109 pojawił się w tekście ustawy wraz z nowelizacją przeprowadzoną w roku 2007, w brzmieniu: Przy zatrudnianiu osoby, o której mowa w ust. 3, a także obywatela polskiego, który stopień naukowy, stopień w zakresie sztuki lub tytuł zawodowy uzyskał za granicą, można odstąpić od warunków określonych w art. 114.

Brzmienie literalne pozwala na przyjęcie dość jednoznacznej interpretacji wskazanego przepisu, podobnie również jak interpretacja celowościowa, powyższy ustęp usuwa wszelkie bariery w dostępie do zatrudnienia pracowników naukowo-dydaktycznych, w tym szczególnie konieczność uznania zagranicznych stopni naukowych w drodze czy to nostryfikacji, czy też zwolnienia z procedury nostryfikacji. Sprawa jest szczególnie istotna dla licznych doktorów, którzy uzyskawszy stopień naukowy za granicą Rzeczypospolitej Polskiej, powracają do kraju, by starać się o zatrudnianie jako pracownicy naukowo-dydaktyczni w rodzimych jednostkach akademickich.

Pomimo jednoznacznych i niebudzących wątpliwości interpretacyjnych zapisów ustawowych, praktyka wciąż pozostaje odmienna i zachodzi wątpliwość co do zgodności działań instytucji państwowych z obowiązującym prawem. Państwowa Komisja Akredytacyjna niezmiennie odmawia uznania nienostryfikowanych doktoratów zagranicznych jako kwalifikacji wystarczających przy zatrudnieniu na stanowisko adiunkta i zaliczeniu do minimum kadrowego danej uczelni. W ten sposób zapis ust. 3a pozostaje pozbawiony skuteczności prawnej i praktycznej, bowiem skutek jest identyczny jak w sytuacji braku tego zapisu: uczelnie wyższe pozostają niechętne zatrudnianiu doktorów przestawiających dyplomy zagraniczne bez nostryfikacji.

Pragnę zwrócić uwagę na fakt, iż interpelacja w tej samej sprawie została złożona przez posła Jerzego Gosiewskiego w poprzedniej kadencji Sejmu RP (interpelacja nr 7067 do ministra nauki i szkolnictwa wyższego). Prezentując wyczerpująco problem, poseł J. Gosiewski jako rozwiązanie zaproponował rozszerzenie ust. 3 przedmiotowej ustawy o zapis: Przy zatrudnianiu osoby, o której mowa w ust. 3, a także obywatela polskiego, który stopień naukowy, stopień w zakresie sztuki lub tytuł zawodowy uzyskał za granicą, można odstąpić od warunków określonych w art. 114.

W odpowiedzi na tę interpelację urzędujący wtedy podsekretarz stanu Stefan Jurga zobowiązał się do uwzględnienia propozycji w procesie nowelizacji ustawy. Wnioskując z aktualnego tekstu ustawy, tak też się stało. Na treść wskazanego artykułu i ustępu 3a zwróciła Pani uwagę również we własnej odpowiedzi na interpelację poselską złożoną przez panią posłankę Małgorzatę Kidawę-Błońską (interpelacja nr 691), wydanej w dniu 18 lutego 2008. Zapis 3a najwyraźniej jednak pozostaje martwą literą prawa.

Wobec powyższego pragnę zapytać o dokładne znaczenie prawne ust. 3a art. 109 przedmiotowej ustawy oraz o możliwości zapewnienia stosowania obowiązującego prawa przez instytucje państwowe. Można sądzić, iż wskazane byłoby w pełni przejrzyste uregulowanie sprawy w odpowiednich aktach prawnych, wraz z wprowadzeniem zapisu w brzmieniu, przykładowo: Obywatele polscy posiadający stopień lub tytuł naukowy uzyskany w ośrodku naukowym działającym terenie państwa członkowskiego Unii Europejskiej lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego mogą być zatrudniani w charakterze pracowników dydaktycznych oraz naukowo-dydaktycznych, w tym ujmowani w minimach kadrowych uczelni, z pominięciem procedur nostryfikacyjnych przewidzianych w odpowiednich aktach prawnych.

Tak precyzyjnie sformułowany zapis definitywnie ureguluje kwestię uznawania stopni i tytułów naukowych, wraz z oczekiwanymi konsekwencjami dla zatrudnienia zainteresowanych osób.

Z poważaniem

Poseł Jarosław Gowin

oraz grupa posłów

Kraków, dnia 22 października 2009 r.