Interpelacja nr 13702

do ministra infrastruktury

w sprawie prawnych możliwości występowania przez gminy z roszczeniami w stosunku do osób, wobec których orzeczono eksmisję

Zwracamy się do Pana Ministra z interpelacją w sprawie prawnych możliwości występowania przez gminy z roszczeniami do osób, wobec których sądy orzekły eksmisję przy jednoczesnym stwierdzeniu ich prawa do otrzymania lokalu socjalnego, a za które to osoby gminy zapłaciły odszkodowanie właścicielom bezprawnie zajmowanych lokali.

Trybunał Konstytucyjny uznał, iż przepisy ustawy o ochronie praw lokatorów chroniące gminy przed odpowiedzialnością odszkodowawczą z tytułu niedostarczenia lokali socjalnych są niezgodne z konstytucją.

Trybunał stanął na stanowisku, że niedopuszczalne i nie do pogodzenia z ustawą zasadniczą są przepisy, które sprawiają, że gminom bardziej opłaca się brak realizacji wyroków sądowych niż zapewnienie lokali socjalnych dla eksmitowanych.

Wskutek tych orzeczeń, a także wskutek powszechnego zjawiska braku mieszkań socjalnych gminy muszą wypłacać właścicielom lokali znaczne kwoty. Z racji faktu, że zapewnienie lokalu socjalnego trwa zwykle kilka lat, gmina płaci z tego tytułu wielotysięczne kwoty. Jest to znaczne obciążenie finansowe dla gmin, które wobec konieczności ponoszenia takich ciężarów finansowych muszą oszczędzać na innych dziedzinach swej aktywności. Wiadomo też, że odszkodowanie to przeważnie jest zawarte w wysokości czynszu, który osoby zajmujące bezprawnie lokal były obowiązane uiścić na rzecz właściciela lokalu, a które to kwoty nie zostały zapłacone.

Zatem powstaje problem, czy istnieje szansa, by gminy, przynajmniej w pewnym zakresie, miały możliwość odzyskania kwot wypłaconych właścicielom lokali.

Nie ma przepisów, które by taką możliwość przewidywały. Pewne przypuszczenia, że jest to możliwe, można wysnuć z orzecznictwa Sądu Najwyższego, który uznał, że odpowiedzialność za szkodę wynikłą z zajmowania lokalu bez tytułu prawnego przez osobę uprawnioną z mocy wyroku do lokalu socjalnego oraz tej osoby jest tzw. odpowiedzialnością ˝in solidum˝.

Ma ten fakt szczególne znaczenie właśnie dla kwestii możliwości wystąpienia przez gminy z roszczeniami do osób eksmitowanych o zwrot wypłaconych przez miasto kwot, które przecież w pierwszej kolejności powinny one uiścić. W innym bowiem orzeczeniu (z dnia 17 lipca 2007 r.) tenże Sąd Najwyższy orzekł, że mimo braku regulacji prawnej owej odpowiedzialności ˝in solidum˝ o dopuszczeniu możliwości rozliczeń mogą decydować względy etyczne i celowościowe.

Wydaje się, że właśnie takie względy mogą przemawiać za dopuszczalnością możliwości skutecznego wystąpienia gmin wobec osób eksmitowanych o zwrot zapłaconych kwot wskutek często lekceważącego przez nich stosunku do obowiązków. Przyjęcie bowiem poglądu przeciwnego prowadziłoby do sytuacji, w której osoba z wyrokiem eksmisyjnym do lokalu socjalnego może spokojnie żyć na koszt pozostałych mieszkańców gminy, nie płacić żadnego odszkodowania za zajmowanie lokalu i nie obawiać się, że ktokolwiek zażąda od niej jakiegokolwiek uregulowania tych kwot.

Należy także pamiętać, że po dokonaniu przymusowej eksmisji lub dobrowolnym przeprowadzeniu się do lokalu socjalnego osobom takim może przysługiwać np. roszczenie wobec spółdzielni mieszkaniowej o wypłacenie im wkładu mieszkaniowego, a nierzadko są to znaczne kwoty. Zatem gminy w niektórych sytuacjach mają szansę na przynajmniej częściowe odzyskanie zapłaconych kwot.

Jednak stan prawny w tej dziedzinie nie jest wystarczająco precyzyjny. Zatem wielce pożądanym wydaje się wprowadzenie zapisów prawa wprost przewidujących, że gmina ma w sytuacji, gdy wypłaciła właścicielowi lokalu odszkodowanie będące w całości lub w części tą kwotą, jaką osoba z wyrokiem eksmisyjnym zobowiązana byłaby zapłacić właścicielowi za zajmowanie jego lokalu, roszczenie wobec tejże osoby o zwrot zapłaconych za nią kwot. Taka możliwość byłaby wielce pożądana, gdyż pozwoliłaby przynajmniej częściowo pozyskać gminom środki na rozbudowę i utrzymanie ich zasobu mieszkaniowego, mogłaby też stanowić swoiste ostrzeżenie przed prowadzeniem życia na koszt gmin i ich mieszkańców.

Wobec tego zwracamy się z pytaniem: Czy zdaniem resortu infrastruktury zachodzi konieczność zmiany stanu prawnego, określającego możliwości występowania przez gminy z roszczeniami wobec osób, którym prawomocnymi orzeczeniami sądów nakazano eksmisję przy jednoczesnym stwierdzeniu ich prawa do otrzymania lokalu socjalnego, a za które to osoby gminy te zapłaciły odszkodowanie właścicielom zajmowanych bezprawnie lokali, czy też w opinii ministerstwa taka możliwość istnieje już w obecnym stanie prawnym?

Z wyrazami szacunku

Posłowie Witold Kochan

i Jarosław Gowin

Warszawa, dnia 16 grudnia 2009 r.